0

სიყვარული აგვამაღლებს

სიყვარული უმაღლესი გრძნობაა, თვით ღმერთია სიყვარული, და ეს ყველგან და ყველაფერშია. “სიყვარული აგვამაღლებს” გვეუბნება შოთა რუსთაველი. მხოლოდ ამაღლებული სულის მქონე ადამიანს შეუძლია სიყვარული, სიყვარულით იბადება ადამიანი და მიდის ამ ქვეყნიდან, სიყვარულით და სინანულით აცილებენ ადამიანს ამ ქვეყნიდან. ამაღლებულ ადამიანს ყველაფერში შეუძლია დაინახოს სიყვარული… ისე როგორც ღმერთია ყველაფერში და თვითონ უფალია სიყვარული. ღმერთმა შექმნა ადამიანი ხატად თავისად და უთხრა:
გიყვარდეს მოყვასი შენი ვითარცა თავი შენი!
“სიყვარული აგვამაღლებს” – ეს არის ორსიტყვიანი სირბრძნე და ფილოსოფია. არაფრად ითვლება ადამიანი თუ არანაირი სიყვარული არ განუცდია. არარაობაა ადამიანი რომელმაც არ იცის სიყვარული რა არის. სიყვარულიდან მოდის ურთიერთგაგება, პატივისცემა, ერთგულება, დახმარება და გვერდში დგომა.
იგი ძალაა… დიდი ძალა რომელსაც შეუძლია მტრობით დანგრეული კოშკები თავიდან ააშენოს.
სიყვარული არის ის რაც აიძულებს დედამიწას იბრუნოს!

0

გიორგის დახასიათება (“ოთარაანთ ქვრივი”)

ოთარაანთ ქვრივის ვაჟი – გიორგი ძლიერი აღნაგობისა და სანდომიანი შესახედაობისაა. მისი გარეგნობის აღწერისას ავტორი ყურადღებას ამახვილებს იერსახის „მარილიანობაზე“, რომელსაც თვალთა მრისხანე გამომეტყველება და გადაბმული წარბები შეუმჩნეველს ხდიდა . „მარილი“ ქრისტიანულ სიმბოლიკაში ღვთის მადლზე მიანიშნებს. ქვრივი თუ თავის მადლს მწარე სიტყვების პილპილით ნიღბავს, გიორგის მარილიანობის, მადლიანობის საფარველი მისი „თვალთა მეტყველების ჭექაა“. გმირის გარეგნობის ამგვარი წარმოჩენით ავტორი მიგვანიშნებს, რომ მისი ბუნება, მისი მადლი იოლი შესაცნობი არ არის.ოთარაანთ ვაჟი არც ქართულ მეობას და არც თავის გლეხობას არ თაკილობს, უცხოელთა და წოდებით წარჩინებულთა მიბაძვას არ ესწრაფვის, პირიქით, სხვაგვარად იშვნევს და სხვა ელფერით წარმოაჩენს იმას, რაც მისთვის ტრადიციული და ბუნებრივია.თანასოფლელები გრძნობენ მათ წინაშე გიორგის უპირატესობას და აღიარებენ ამას, მაგრამ მათი წარმოსახვა მაინცადამაინც შორს ვერ მიდის. ამ გლეხების საოცნებო მიჯნა თავადიშვილობას ვერ სცილდება და ამიტომ გიორგის ღირსებასაც, შესაბამისად, თავადებთან მისი შედარებით გამოხატავენ: „ერთი დოინჯის შემოყრა-ღა აკლია თორემ თავადიშვილია და თავადიშვილიო“.
გიორგის თვისებათაგან პირველ რიგში ყურადღებას იქცევს მისი შრომისმოყვარეობა. ავტორი აღნიშნავს, „მუშაობაში მთელს სოფელში ვერავინ შეედრებოდაო“. გლეხებიც ამასმოწმობენ: „მარტოხელი ძნის ურემს დაუდებს და შინ მიიტანსო. რაკი საქმეს დაადგება, ზედ შეელევა, მინამ თვითონ საქმეს არ შეჰლევსო…“ მისი ასეთი თავდადებული შრომის მიზანი არც გამდიდრების დაუოკებელი სურვილია, არც ანგარება ან თავმოწონება. შრომა მისი ცხოვრების წესია.გარდა იმისა, რომ თავის საქმეს პირნათლად ასრულებს, გიორგი ხშირად სხვის საკეთებელსაც დაუზარებლად ტვირთულობს. ამას მოწმობს არჩილის გაოფლილი ცხენის მიხედვის განზრახვა, კესოს ყვავილების ბაღში გულმოდგინე შრომა, პეტრეს სანაცვლოდ თივის ზვინზე ასვლა და მრავალი სხვა ეპიზოდი.
„მართალს შეჩვეულს თვითონაც მართალი უყვარდაო“ ვკითხულობთ გიორგის შესახებ. არც ბავშვობაში და არც შემდგომ იგი დედისაგან დატუქსვას არ უკადრისობდა, რადგან ხედავდა, მისი შენიშვნები ყოველთვის სამართლიანი იყო. ტყუილი სასტიკად არ უყვარდა. გიორგის ამ თვისებას თანასოფლელებიც ამჩნევდნენ. ამიტომ იყო, რომ სასამართლოზედაც კი მისი ნათქვამი უტყუარ საბუთად აღიარეს და მოწმე არ მოსთხოვეს:“ოთარაანთ გიორგის რა მოწმე უნდაო?“
ნაწარმოებში არ არის აღნიშნული რომ გიორგის რაიმე განსაკუთრებული სწავლა ჰქონდეს მიღებლი, ჩანს მხოლოდ სამეურნეო საქმისა და ძირძველი ხალხური სიბრძნის ცოდნა. პირველი მჟღავნდება მოთხრობის ცალკეულ ეპზოდებში მისი საქმიანობის აღწერით, მეორე კი ჭაბუკის მიერ ანდაზების სხარტი გამოყენებით. არცერთი ნიუანსით არ არის მინიშნებული, რომ ეს განათლება მისთვის საკმარისი არ იყოს და რაღაცაში ნაკლულევანებას გრძნობდეს. რაც ყოველდღიურ ყოფაში სჭირდება, ყველაფერი ეხერხება, სიახლისადმი ინტერესსაც იჩენს და ისეთი საქმეების კეთებაც კი ხელეწიფება, რაც თითქოს განსაკუთრებულ ცოდნას მოითხოვს. ასეთია, მაგალითად, კესოს ბაღის გაშენება. თუმც თავადის ქალს ეეჭვება, „ჯერ ყველაფერი მარტო ქაღალდზეა გამოსახული და ვაი თუ ვერა გავაგებინო-რაო“, გიორგი ამართლებს არჩილის მოლოდინს: „ჭკვა-გონებიანი ბიჭია, შენ ოღონდ ანიშნე… მაშინვე მიგიხვდება, სად რა და როგორ გააკეთოსო.“
გიორგის სიყვარული, თუმცა ჩვეულებრივი, ადამიანური გრძნობაა, ხორციელზე მეტად მასში სულიერი სწრაფვა იგრძნობა.იგი აკეთებს იმას, რაც მოსიყვარულე ადამიანს შეუძლია – ემსახურება და უფრთხილდება, დანარჩენი კი ალბათ უფლისათვის აქვს მინდობილი. მისდამი ასეთ მსასოებლებს ღმერთიც არ ივიწყებს და ხშირად მეტსაც მიჰმადლებს, ვიდრე ითხოვენ. სწორედ ასეთი ჯილდოა გიორგისათვის კესოს სასწაულებრივი მეტამორფოზა.
გიორგი ის კეთილი ნერგია, რომელიც ირგვლივ სიკეთეს ჰფენს და მადლს ამრავლებს. მართალია, მისი სიკვდილით ოთარაშვილების ოჯახი უკაცურდება, მაგრამ ჭაბუკის სიცოცხლე უკვალოდ არ ქრება. არჩილისა და კესოს სახით იგი ტოვებს სულიერ მემკვიდრეებს, რომლებსაც მიკვლეული აქვთ გზა ადამიანთა გულებს შორის ჩატეხილი ხიდის აღდგენისა, თხზულების შექმნის მიზანი კი ის არის, რომ ახალგაზრდა და-ძმის მიერ ნაპოვნი ეს გზა, სინანულით განწმენდილ გულში სიყვარულის გაღვივებისა, მკითხველს – მთელ საზოგადოებას დაანახოს.

0

ქართული ენის “დღე”

ქართველი კაცისთვის ცხოვრების უმთავრესი არსი დასაბამიდან იყო ენა, მამული, სარწმუნოება, რომლისთვისაც თავის გაწირვა სავალდებულო კი გახლდათ, მაგრამ სამწუხაროდ მცირეოდენნი და ლაჩარნი ამას ვერ აკეთებდნენ, რადგან სულგაყიდულები, სამშობლოსა და ერისგან განდგომილები, მოძულებულნი იყვნენ. ენა განძია ერისა, რომელსაც საკუთარი თავივით მართებს მოვლა-გაფრთხილება, შენახვა და დაცვა მომხდურთაგან, რადგან მტრისთვის უდიდეს გამარჯვებას ნიშნავს

შეტეულისთვის ენის წართმევა, დედა ენაზე მეტყველების აკრძალვა, მითუფრო მაშინ, თუკი დამონებული და უღელდადგმული ამას საკუთარი ნებით, ზოგჯერ სიამოვნებითაც აკეთებს.

“რა ენა წახდეს…”. ვიცით და გვსმენია ამ დამაფიქრებელი, უფრო კი გამაფრთხილებელი ჩაგონების დანიშნულება და მიზანი … და თავგადაკლულები, კბილებით ვიცავთ უძველესსა და ულამაზესს, დედასავით სანუკვარსა და უსაყვარლესს, უმშვენიერესსა და ტკბილხმოვანს, უმდიდრეს ენას ქართულს. თავს ვწირავთ, სიცოცხლეს ვანაცვალებთ მის შენარჩუნებას და დაფარვას, თავდაუზოგავად ვიღვწვით მომავალი თაობისთვის შეუბღალავად და ნირშეუცვლელად გადასაცემ დასატოვებლად. ვიცით ქართველებმა ჩვენი ენის ძალა და ფასი, მისი დანიშნულება და ღონე, რადგან მამულთან და სარწმუნოებასთან ერთად არნახულ შემოტევებისგან გადარჩენილებსა და თავდახსნილებს, დღესაც ქართულად გვალაპარაკებს. და განა მარტო ჩვენ. ქართულად მეტყველებაზე ბევრ ქვეყანაში სურვილობენ, გულით სწადიათ მისი დაუფლება.

და მაინც, საზოგადოების მცირე ნაწილი ისევ სხვის ენაზე “ჟღურტულს” არჩევს, რადგან თურმე ნუ იტყვით და მისით “გავუცვნივართ” ევროპას, მსოფლიოს, მისით “გაგვიხელია” თვალი, მისით მოგვიდენია “ტყაპანი” მსოფლიო ცივილიზაციაში. ამიტომაც უნდა ვეთაყვანოთ თურმე მას, მუხლებზე უნდა ვიხოხოთ და ტერფები ვულოკოთ ჩვენს მერე რამოდენიმე საუკუნის მოგვიანებით ამეტყველებულებს, თუკი მიწიერი ცივილიზაციის “წყლის გადასხმა და ფიზიკურად გადარჩენა” გვწადია. სხვა დანარჩენ შემთხვევაში, თურმე დასაღუპავადა ვყოფილვართ განწირულები.

ეს გვესმოდა და ამას ჩაგვჩიჩინებდნენ დღენიადაგ იმპერიული იდეოლოგიის ყურმოჭრილი, სულგაყიდული “მეცნიერ”-პროპაგანდისტები, “აღმზრდელები თუ პროფესორ მასწავლებლები”, კულტურის, ლიტერატურის და საერთოდ, ინტელიგენციის იმ ნაწილის წარმომადგენლები, რომლებისთვისაც სრულიად უცხო იყო და გაუგებარი “მშობლიური”ენისთვის თავის გამოდება, ხელის გამოღება, მისთვის გამოსარჩლება და სასიკეთოს თქმა. პირიქით, ერის ეს “აღზევებული, მოაზროვნე” ნაწილი თავგადაკლული მომხრე გახლდათ “დიდი ენის” საფუძვლიანი დამკვიდრებისა, მასზე მეტყველებისა და სწავლა საქმიანობისა. ამიტომაც ელაპარაკებოდნენ გაჩენის დღიდან “საჭირო, გამოსადეგ” ენაზე თავიანთს ნაშიერებს და წამითაც არ უფიქრდებოდნენ ჩადენილ დიდ ცოდვას, შეგნებულად რომ წიხლავდნენ, უარყოფდნენ ენას ქართულს.

სანაცვლოდ, კომუნისტის მანდატიანი, სახელმწიფო “მმართველების” კარზე აღზევებულები გულუხვად საჩუქრდებოდნენ თანამდებობრივი სავარძლებით, ბინებით, აგარაკებით, ტკბილი ცხოვრებისთვის საჭირო ყველა სიკეთით. ასე ბანდნენ ერთმანეთს სიბინძურეში გასვრილ ხელებს ბედნიერი და კმაყოფილი პატრონ ქვეშევრდომები და ყველაფერს აკეთებდნენ ურგები უპირატესობის, უფლებების, ბედნიერი და უზრუნველი ყოფის სამუდამოდ შენარჩუნებისთვის. და აკეთებდნენ კიდეც უცხო ენაზე “აღზრდილ განათლებულ” შთამომავლობას მემკვიდრეობით უტოვებდნენ მრუდე გზით ხელში ჩაგდებულ საცხოვრებელსა და ქონებას, სამეცნიერო წოდებებს, მშობლიური პარტიისადმი სამარცხვინო ლაქიაობას, კრინტსაც არა ძრავდნენ უმთავრესსა და უპირველესზე ენაზე, მამულზე, სარწმუნოებაზე. ან კი რად იტყოდნენ, რა ჰქონდათ სათქმელი, თავათ უსასრულოდ შორს მდგომებს ყოველივე ამისგან.

სამაგიეროდ, ვერ ისვენებდნენ და გულს ვერ იოკებდნენ, სულიერად და ფიზიკურად ბობოქრობდნენ ეროვნულ განმათავისუფლებელ მოძრაობაში გაერთიანებული მეცნიერებისა და კულტურის, ლიტერატურის, ინტელიგენციის იმ დიდ ნაწილში თავმოყრილი პიროვნებები, ერის საღად მოაზროვნე უმრავლესობა, რომლებსაც ამქვეყნად არსებობა ვერ წარმოედგინათ და არც უნდოდათ სამი უმთავრესი მრწამსის გარეშე. თავისუფლებისა და დამოუკიდებლობის მოპოვების სურვილს ვერ გადაწონიდა ვერანაირი ოქრო და ვერცხლი, ვერანაირი უზრუნველი და მშვიდი ცხოვრება, ვერანაირი წითელი წოდებები და ტიტულები. შეუძლებელი იყო ორსაუკუნოვანი მონობის უმძიმესი უღლის კვლავაც ტარება და უცხოს დაკრულზე ცეკვა ბუქნაობა. უძველესი და უმშვენიერესი ქართული ენა ვერაფრით აიტანდა სიცივითა და ყინულით გაჟღენთილი მკაცრი, მშრალი მეტყველების შეუფერებელ მეტოქეობას. შეუძლებელი იყო ამაყი და გოროზი იბერიული სიტყვის, მასზე მეტყველთა მუშტითა თუ იარაღით დაჯაბვნა. უძლური იქნებოდა ყოველგვარი ძალმომრეობა შეუდრეკელ ნებაზე, ურყევ სულზე გამარჯვებისთვის. ესეც არ იყოს, როგორც უკვე ვთქვით ენას, მამულსა და სარწმუნოებას ყოველთვის ერის უმრავლესობა, მისი ღირსეული წინამძღოლები იცავდნენ და უფრთხილდებოდნენ, სიცოცხლეს სწირავდნენ იბერიის არსებობისთვის აუცილებელი ამ ფესვების შესანარჩუნებლად.

ყოველთვის ბევრი მტერი ჰყავდა ენას ქართულს, მაგრამ ვერავინ შეძლო მასზე გამარჯვება, უკლებლივ ყველამ მცირე თუ მრავალრიცხოვანმა მეტოქემ სასტიკი მარცხი იწვნია, ენა იბერთა უძლეველი და შეუვალი დარჩა. ნუღარ გადავიხედებით საუკუნეების მიღმა, ნუ განვიახლებთ ტკივილითა და განსაცდელით მოყენებულ ურიცხვ იარებს და თხუთმეტი წლის წინანდელი არნახული, გაუგონარი შემოტევა გავიხსენოთ, “მფარველმა და ერთმორწმუნე” მეზობელმა რომ გვარგუნა. თუმცა, რა დაგვავიწყებს, რა გაახუნებს იმ საშინელსა და ბნელ პერიოდს, წითელი სატანა გაშმაგბული რომ ლამობდა ცურტაველის, გორგასლის, დავითის, თამარის, რუსთაველის, გურამიშვილის, ილიას, აკაკის, ვაჟას, კონსტანტინეს ენის მოსრასა და შეურაცხყოფას, იბერთა დამუნჯებასა და უცხოურ ენაზე ალუღლუღებას.

მაგრამ, ამაო იყო და უშედეგო წითელი ურჩხულის, საქართველოში მისი ერთგული, საიმედო საყრდენის, მისი ნება სურვილის უსიტყვოდ აღმსრულებლის მაშინდელი ხელმძღვანელობის ცდა და ბრძოლა. ისინი ვერაფერს დააკლებდნენ ხალხის ნებას, ეროვნულ განმათავისუფლებელი მოძრაობის წინამძღოლთა ზვიად გამსახურდიასა და მერაბ კოსტავას თავგანწირვას. და ვერც ვერაფერი მოუხერხეს. ყველას

გვახსოვს 1978 წლის აპრილის ის მღელვარე და შფოთიანი დღე, თბილისის ქუჩებში მოზღვავებული აბობოქრებულ აფოფრილი მოსწავლე და სტუდენტი ახალგაზრდობა, მუშა მოსამსახურეები, ხელოვნების, ლიტერატურის, ინტელიგენციის საღად მოაზროვნე ნაწილი, ქართული ენის მოსიყვარულე და დამცველი დიდ პატარა, მზად რომ იყვნენ სიცოცხლე გაეღოთ წინაპართა ენის შენარჩუნებისთვის. არნახული იყო და გაუსაძლისი იმპერიიდან წამოსული დაწოლა და შემოტევა. სამარცხვინო იყო და შესაჩვენებელი საქართველოში, წითელი იმპერატორისა და მისი ხროვის არაადამიანური სურვილის აღმსრულებელი მაშინდელი ქვეყნის “მმართველების” ცდა და მონდომება, დავალების შესასრულებლად. მაგრამ, სძლია ბოროტებას სიკეთემ, ნათელმა ჯურღმულს, ცოდნამ უმეცრებას, ჭეშმარიტებამ სიყალბეს, სიყვარულმა სიძულვილს, ერთგულებამ ღალატს, ბევრმა ცოტას და ენამ ქარუთლმა ისევ გაიმარჯვა. შეუძლებელი გახდა იბერთა სამეტყველო დიდებული ბგერების ჩახშობა დამუნჯება და რაოდენ მწარეა, მტკივნეულია და სამარცხვინო, მკრეხელობაა, რომ ამ თავგანწირვასა და თავდადებას დღეს ასე უტიფრად, უსირცხვილოდ მიიწერენ პიროვნებები, ცეცხლითა და მახვილით რომ უტევდნენ ქართველთა ენას, თავათ სულგაყიდულები, ყოველ ღონეს ხმარობდნენ ერის დასაჩოქებლად. და როცა არაფერი გაუვიდათ, ვერაფერს გახდნენ, ჩრდილოეთელი პატრონისგან ნაბრძანებ “დათმობაზე” წავიდნენ, უკან დაიხიეს, მზაკვრული ნიღაბი აიფარეს, რადგან უკვე მათთვის საშიშად ძლიერდებოდა ეროვნული მოძრაობა. სწორედ ამ “დათმობის ტაქტიკური”სვლა გახლდათ თბილისში დედა ენის ძეგლის დადგმა. თუმცა, ამ გულისამრევი ფარსისა არავინ იწამა. ყველამ იცოდა, რომ იგი მახე, ავბედითი ხაფანგი იყო დაგებული თავისუფლების მოსურვილე, მშობლიური ენის დამცველი პიროვნებების უვნებელსაყოფად. მაგრამ, ვერც ამ ფარისევლობამ და თვალთმაქცობამ გაჭრა. თავისუფლებისა და დამოუკიდებლობის მოპოვებისთვის აგორებული ტალღის დაოკება უკვე ვერავითარ ფანდსა და ეშმაკობას, ვერანაირ პირფერობასა თუ “დათმობას” აღარ შეეძლო.

სამოცდათვრამეტი წლის აპრილის შემდეგ, კომუნისტური რეჟიმის, წითელმანდატიანების უმწვავესი მარწუხების, არნახული დაწოლისა და დევნა შევიწროების მიუხედავად, ქართველი ერი ყოველწლიურად მიზანდასახულად აღნიშნავდა ენის დიდებულსა და საჭირო დღეს. ეს მართლაც უდიდესი მოვლენა გახლდათ იბერთა ცხოვრებაში, რადგან ენის ზეიმის დღეს, სულიერად და ფიზიკურად განწმენდილი ქართველები ბედნიერები ეგებებოდნენ სასურველ მოვლენას, დაუფარავად და თამამად შეჰხაროდნენ, ესიყვარულებოდნენ უმშვენიერესსა და ტკბილხმოვან, უძველესსა და უმდიდრეს ენას. მომეტებულად, 1989 წლის 9 აპრილის შემდეგ აღნიშნავდა ქართველობა ენის დღეს. მაგრამ, დიდხანს აღარ გაგრძელდა საამო ხანა. შარშან, შექმნილი ვითარების გამო, შეუძლებელი გახდა ბრწყინვალე დღის აღნიშვნა. სასოწარკვეთილმა ხალხმა ვერაფრით შეძლო ჩვეული სიყვარულისა და პატივისცემის გამოხატვა. დაღლილ, შეურაცხყოფილ საქართველოს ნამდვილად არ შეეფერებოდა ზეიმი და აღარც ხალისი ჰქონდა თბილი, ღიმილიანი სიტყვის თქმისა. ადამიანებს მომავლის იმედიღა შერჩათ და ვაი, რომ იგი კიდევ უფრო სავალალო, სამარცხვინო გამოდგა.

და დაგვიდგა წლევანდელი დღე ქართული ენისა. უამრავმა ხალხმა მოიყარა თავი უდიდესი ქართული მესიტყვის, ქართული პოეტური სიტყვის გენიის ძეგლთან და როდესაც იქ შეკრებილთ უნდა წარმოეთქვათ სიტყვა ქართული, ჯადოსნური, საამოდ სასმენი, ბგერების ნაცვლად იქაურობა რკინა რეზინის ხელკეტების ზუზუნსა და სათაყვანებელ ენაზე მეტყველი გამძვინვარებული შავსათვალიან, საღეჭ რეზინიან, შავ ქურთუკ-პერანგ-შარვალ-ფეხსაცმლიან, სახეალანძული ახალგაზრდების ლანძღვა – გინებასა და ბილწსიტყვაობაში ჩაიძირა. თუმცა, ეს მთლად საკვირველი და მოულოდნელი არ ყოფილა, რადგან წინა საღამოს, მილიციის სამმართველოს შეფის “სიტყვაკაზმული” სატელევიზიო გამოსვლის მერე, ცხადი გახდა, რომ “დემოკრატიული” ხელისუფლება კვლავაც მიმართავდა მრავალგზის წარმატებით გამოყენებულ ხერხს უმოწყალოდ ეცემათ, არგასაგონად ელანძღათ უდანაშაულო ხალხი, დაეღვარათ სისხლი. ეს ყველაფერი იქ, ზევით დაიგეგმა, რითაც კიდევ ერთხელ დაუმტკიცდებოდა “ერთმორწმუნე” პატრონს ერთგულება და მოკრძალება. კიდევ ერთხელ თვალნათლივ წარმოაჩენდნენ თუ როგორ იდევნება და იწიხლება სული ქართული, სიტყვა იბერიული, როგორ ითელება ნება ქართველებისა, უფლება ერისა და ეს სხვა არაფერია, თუ არა აშკარა უარყოფა ენისა, მამულისა, სარწმუნოებისა.

ეს იყო ქართული ენის შეგინების, აბუჩად აგდების, დაწიხლვისა და შეურაცხყოფის, ჩაქოლვისა და დასჯის, სიკვდილის დღე.

თუმცა, დამსჯელთა ბანაკს მიტმასნილმა ერთმა “ჟურნალისტმა” ქალმა, გაზეთ “თბილისის”ფურცლებიდან “შეძრულმა და გაოგნებულმა” გვაუწყა, რომ პრეზიდენტის მომხრეებმა საშუალება არ მისცა ქართული ენის საზეიმო აღნიშვნისა (ალბათ, “ჟურნალისტს” შარშან, ზაფხულში, თბილისობანასნაირად აღნიშნული “გაერობანას” დღესასწაულის მსგავსი პროვინციული სანახაობის ხილვა სურდა). ის კი გულმოდგინედ მიჩქმალა, “ვერ დაინახა”, თუ რაოდენ სისასტიკითა და დაუნდობლობით გაუსწორდნენ “რაინდი” მილიციელები ქართული ენის ხელშეუხებლობის დამცველსა და ქომაგ ხალხს. მათგან დანთხეული სისხლიც, თურმე “საღებავი” ყოფილა, ოსტატურად რომ “გადაუსხამთ” მანდილოსნებს ჭაღარა თმებზე (!).

ვერაფერს ვიტყვით, ასეთია დღევანდელი “გამარჯვებულების” მოქმედების პრინციპი, ასეთია მათი სამეტყველო ქართული ენა. არ უნდა გვიკვირდეს, ასეთნაირად აღნიშნული ქართული ენის “დღე”.

0

1978 წლის 14 აპრილს უმაღლესი საბჭოს შენობის ეზოში ტანკისტები ბრძანებას ელოდნენ…

1978 წლის 14 აპრილს, დილიდან, თბილისის დედაქუჩაზე ხდებოდა ის, რაც არ იყო დამახასიათებელი იმდროინდელი ყოფისთვის და რამაც შოკში ჩააგდო კრემლი: დილიდან მთელი რუსთაველის პროსპექტი გაივსო ხალხით და ნაკადი კი არ წყდებოდა. დემონსტრანტთა კონცენტრაცია ისევ იქ მოხდა, სადაც მას შემდეგ პერიოდულად ხდებოდა: იმდროინდელი უმაღლესი საბჭოს შენობასთან, რომელსაც მერე მთავრობის სახლი, მერე კი პარლამენტის შენობა დაერქვა.
დემონსტრაცია და რუსთაველზე გასული ხალხის სიუხვე იმით იყო გამოწვეული, რომ სსრკ-ს ახალი კონსტიტუციის მიღების შემდეგ (რასაც ავტომატურად მოჰყვა ყველა რესპუბლიკის კონსტიტუციის შეცვლა), რესპუბლიკების კონსტიტუციიდან ამოიღეს მუხლი, სადაც მითითებული იყო, რომ ვთქვათ, საქართველოს მაგალითზე, საქართველოს სსრ-ში სახელმწიფო ენა ქართული ენაა. ახალი პროექტის თანახმად, კონსტუტუციაში ერთადერთ სახელმწიფო ენად რუსული ენა რჩებოდა, რამაც სრულიად საქართველო ააღელვა.
მაშინდელი სკკპ-ს საქართველოს სსრ ცენტრალური კომიტეტის პირველი მდივანი ედუარდ შევარდნაძე მერე ხშირად იმეორებდა, რომ დემონსტრაციების პროვოცირება თვითონ მოახდინა, როცა კონსტიტუციის სახალხო განხილვის ინიციატორად გამოვიდა. ეს მაინცდამაინც არ შეეფერება სინამდვილეს, რადგან მაშინ კონსტიტუციის ცვლილება ისედაც ხდებოდა ფორმალური სახალხო განხილვის საგანი და ცვლილებები მხოლოდ ამის შემდეგ მტკიცდებოდა.
თუმცა, ედუარდ შევარდნაძის როლის მთლიანად უგულებელყოფა იმდროინდელი მოვლენების მშვიდობიანად დასრულებაში, მინიმუმ, უმადურობა იქნებოდა – მან მართლაც ითამაშა დადებითი როლი. თუმცა, სობს ვნახოთ, როგორ იხსენებენ თავად შევარდნაძე და სხვა, 1978 წლის 14 აპრილს მოვლენების შუაგულში მყოფი პირები განვითარებულ მოვლენებს:
„იდეის ავტორი, შევარდნაძის თქმით, საბჭოთა კავშირის ცენტრალური კომიტეტის მეორე მდივანი და ბრეჟნევის თეორეტიკოსი მიხეილ სუსლოვი იყო. საქართველოს კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტის პირველმა მდივანმა მას პირადად განუმარტა, რომ საქართველოში იდეის რეალიზაცია სერიოზულ მღელვარებას გამოიწვევდა. ”კონსტიტუციაში შევა ჩანაწერი, რომ პარტია იზრუნებს მშობლიური ენების განვითარებაზე, სახელმწიფო ენად კი რუსული გამოცხადდება.. ” – იყო პასუხი…შევარდნაძე მაშინ ბრეჟნევსაც შეხვდა. ბრეჟნევი მას შეჰპირდა, რომ ვითარების გართულების შემთხვევაში საქმეში ჩაერეოდა. ”დავბრუნდი და პირადად მე მოვახდინე ინიცირება კონსტიტუციის პროექტის შესწავლის”, – გაიხსენა რადიო ”თავისუფლებასთან” საუბრისას ედუარდ შევარდნაძემ და დასძინა, რომ მის ინიციატივას პირველები მწერლები გამოეხმაურნენ. მათ შორის იყვნენ ისეთები, რომლებიც არ მიიჩნევდნენ დამღუპველად ქართული ენისთვის სახელმწიფო ენის სტატუსის მოხსნას, თუკი, სუსლოვის დაპირებისამებრ, კონსტიტუციაში ჩაიწერებოდა, რომ პარტია იზრუნებს ქართული ენის განვითარებაზე. ასეთები იყვნენ, მაგრამ იყვნენ სხვებიც და დაიწყო სერიოზული მოძრაობა ქართული ენის სტატუსის გადასარჩენად. ამ მოძრაობის ავანგარდში უნივერსიტეტი იყო და 14 აპრილს, როცა საბჭოთა საქართველოს უმაღლეს საბჭოს უნდა დაემტკიცებინა კონსტიტუცია, რომელშიც გამქრალი იყო მუხლი მშობლიური ენის სახელმწიფო სტატუსის შესახებ, რუსთაველის პროსპექტზე უამრავმა ადამიანმა მოიყარა თავი.
ზღვა ხალხი მაშინდელი კომპარტიის უმაღლესი საბჭოსა და დღევანდელი პარლამენტის შენობისკენ დაიძრა. კომპარტიის უმაღლესი საბჭო კონსტიტუციას ამტკიცებდა. შევარდნაძეს ინფორმატორებისგან ცნობა ცნობაზე მისდიოდა იმის შესახებ, თუ რა ხდებოდა გარეთ.
” უკვე მესმოდა: დედა ენა! დედა ენა! მაშინ მე თავი გავწირე, გამოვაცხადე, რომ მივიღეთ გადაწყვეტილება ქართული ენისთვის სახელმწიფო ენის სტატუსის შენარჩუნების შესახებ. მიკროფონი ხომ ჩართული იყო, მაგრამ ბავშვებს ეს არ სჯეროდათ. მანამდე კი, უზენაესი საბჭოს ეზოში რომ შევედი, ტანკები დამხვდა. უშიშროების უფროსმა ალექსი ინაურმა მითხრა, ეს მოსკოვის ბრძანებაა საქართველოს მთავრობის დასაცავადო. დედაენა რომ არ შეგვენარჩუნებინა, თბილისში სისხლი დაიღვრებოდა. ეს იყო საერთო გამარჯვება. ამის გამო სუსლოვთან დაგვიბარეს მე, ზურაბ პატარიძე, გენადი კოლბინი და პავლე გილაშვილი. სუსლოვს შენიშვნები გაეკეთებინა ფურცელზე, საქართველოში ნაციონალიზმი ყვავის და პარტია ამას ყურადღებას არ აქცევსო. ამ დროს ბრეჟნევმა დარეკა. სუსლოვმა უთხრა, პოლიტბიუროს სხდომაზე საქართველოს საკითხი უნდა გავიტანოთ, რადგან ცეკას დადგენილება არ შეასრულესო, მაგრამ ბრეჟნევმა არ გაატანინა.” – იხსენებს ედუარდ შევარდნაძე.
დავით კობახიძე: „კაკო ბაქრაძე გამოვიდა და თქვა, მოსკოვიდან მოვიდა მიმართვა და კონსტიტუციაში დარჩება მუხლი მშობლიური ენის სახელმწიფო სტატუსის შესახებო. მაინც არ სჯეროდა არავის, სანამ შევარდნაძე არ გამოვიდა თვითონ.“
დემონსტრაციისა და სახალხო მღელვარების შემდეგ კრემლი გართულებებზე წასვლას მოერიდა იმის მიუხედავად, რომ სუსლოვი დაჟინებით, თუნდაც ძალის გამოყენების ხარჯზე ითხოვდა ცვლილების შეტანას კონსტიტუციებში. საქართველოს წინაშე უკანდახევა სხვა რესპუბლიკების წინაშე უკანდახევასაც ნიშნავდა, თუმცა, კრემლი ამ დათმობაზე წავიდა, რაც, ალბათ, იშვიათი გამონაკლისი იყო მთელი მისი ისტორიის მანძილზე…

0

პიროვნებისა და საზოგადოების დაპირისპირება

უძველესი დროიდან, ანუ იმ დროიდან,როცა ადამიანებმა ერთად ცხოვრება, საზოგადოების ჩამოყალიბება დაიწყეს, დგას პიროვნების საზოგადოებასთან გაუცხოების,მასთან დაპირისპირების პრობლემაც. საზოგადოდ, ეს გამოწვეულია პიროვნების გონებრივი განვითარებით, ის ვეღარ ეგუება ჩამორჩენილ საზოგადოებას, საზოგადოება კი პიროვნებას, როგორც გამორჩეულ ინდივიდს, მტრობს.

ლიტერატურა ყოველთვის აღწერდა ადამიანის მთავარ პრობლემებს და მათ არსში წვდომას ცდილობდა. ესეთი თემა იყო: რელიგია, ადამიანის საკუთარ არსში წვდომა, რწმენა და ა.შ. ლიტერატურისთვის ერთ-ერთი მთავარი თემა ადამიანის და საზოგადოების დაპირისპირებაც იყო ყოველთვის. ლიტერატურაში ეს თემა ჯერ კიდევ უძველესი ლიტერატურული ნაწარმოებიდან ,,გილგამიშიანიდან’’ იღებს სათავეს.

თუმცა, ალბათ ტექნიკური განვითარების და ადამიანის უფრო და უფრო ,,ზომბირების’’ გამო ეს თემა განსაკუთრებით განვითარდა XIX და XX საუკუნეების ლიტერატურაში. შეიქმნა კლასიკური ლიტერატურის მთელი ეპოქა, რომელიც ძირითადად ადამიანის საზოგადოებისგან გარიყვის, მასთან დაპირისპირების თემაზე იყო დაფუძნებული.

ესეთი ეპოქალური ნაწარმოებებია: ჰერმან ჰესეს ,,ტრამალის მგელი’’ , სადაც ნაჩვენებია, თუ როგორი სასოწარკვეთილი და მარტოსული შეიძლება იყოს საზოგადოებისგან გარიყული ადამიანი, რომელიც მასთან საერთო ენას ვერ პოულობს, რადგან უფრო განვითარებულია. ჯერომ სელინჯერის წიგნში ,,კლდის პირზე, ჭვავის ყანაში’’ მთავარ გმირს, თინეიჯერ ჰოლდენ კოლფილდს ბოლომდე შეცნობილი და გააზრებული აქვს ადამიანთა მანკიერებანი, რაც მის სიძულვილს, გაღიზიანებას და საზოგადოებასთან დაპირისპირებას იწვევს.

სხვა საქმეა, საზოგადოებასთან დაპირისპირებული ადამიანი ბედნიერია თუ არა. განსხვავებულობა ბედნიერებაა გამორჩეულობის თვალსაზრისით, საზოგადოებაზე გავითარებული ხარ, რაც სიამაყეს განიჭებს. მაგრამ განსხვავებულობა უდიდესი სასჯელიც არის იმ თვალსაზრისით, რომ ადრე თუ გვიან, აუცილებლად გაგრიყავს საზოგადოება, რადგან ის ვერ იტანს და მტრობს გამორჩეულ ინდივიდებს. საზოგადოებასთან დაპირისპირებულ ადამიანს ყოველთვის უჩნდება სურვილი კვლავ საზოგადოების ნაწილი გახდეს, რადგან მარტოობის შიში იპყრობს, მარტოობის შიში კი ერთ-ერთი უდიდესია მათ შორის, რასაც ადამიანი განიცდის. ასე რომ, განსხვავებულობა ბედნიერებაცაა და უბედურებაც, ორივეს ერთნაირად მოიცავს.

საბოლოოდ, ჩემი აზრით, ყოველთვის იარსებებს ადამიანის და საზოგადოების დაპირისპირება. სწორედ საზოგადოებასთან დაპირისპირებული ადამიანები იწვევენ კულტურულ რევოლუციებს და განვითარებას, რაც იხსნის სამყაროს ჩამორჩენილობისგან

0

დანაშაული და სასჯელი

თუ კი მსოფლიოში არსებულ ნებისმიერ ქვეყანაში ეს ორი სიტყვა, მათი მნიშვნელობა განუყოფელია და ისეთივე მყარია დამოკიდებულება, როგორც მწველია მზე, მით უფრო შეუფერებელი და შეუსაბამოა ეს ცნებები ჩვენს საზოგადოებაში. საზოგადოებას, თუ კი შეიძლება ასე ვუწოდოთ დღეს არსებულ დიდ მასას, ჯერ არც კი გაურკვევია რა შეიძლება მივიჩნიოთ დანაშაულად და რომ ამ დანაშაულს აუცილებლად ახლავს (ნუ, წესით უნდა ახლდეს) სასჯელი. დანაშაული ნორმალური გზისგან გადახვევაა, ანუ არანორმალურია. და თუ კი ამ ნორმალურობას და არანორმალურობას განვიხილავთ ჩვენს საზოგადოებაში დაწესებული ნორმების მიხედვით, მით უფრო დავიბნევით და მეტიც მსოფლიოში აღიარებული სამართალი სასაცილო თუ არა გაბრაზებული ბავშვის ნაჯღაბნად მაინც მოგვეჩვენება. – იქ ხომ ისეთ რამეს გიგრძალავენ და თანაც ჩადენილისთვის სასჯელსაც გიწესებენ.
ამიტომაც დღევანდელ საქართველოში ზოგი უდანაშაულოდ ისჯება და ზოგიც – დამნაშავე არხეინად დაყიალობს თავისუფლად. რაც შეეხება სასჯელს მათთვის, ვინც მართლაც დამნაშავეა – ცოტა არ იყოს უსიამოვნოა, თუმცა ყველაზე მკაცრი სასჯელისთვის – სინდისისათვის თვალის გასწორება ისეთივე ადვილია, როგორც ხალხისთვის ამ ყველაფრის დავიწყება.

რა თქმა უნდა ეს ხალხის შეუგნებლობიდან, გაუნათლებლობიდან და დაუნახავობიდან მოდის, თუმცა ამ გაუმართლებელ ქმედებას ერთი გასამართლებელი ფაქტი აქვს, რაც შეუძლებელია არ აღვნიშნო. ძნელია შენ (მო)გთხოვდეს რაღაც კანონის დაცვას და ამ დროს ამ კანონის დამწესებელი თვითონ არღვევდეს მას, თვალში ნაცარს გაყრიდეს და შენც მის შემყურეს კანონის დარღვევა არ მოგინდეს.

ყველა ერი, რომელსაც რაღაც დანაშაული მიუძღოდათ მსოფლიოს წინაშე დაისაჯნენ ან ისჯებიან, ზოგი ხალხის მიერ და ზოგიც ბუნების. დანაშაული და სასჯელი ბუნების კანონზომიერებაა, თუმცა ჩვენ გაუკუღმართებულ საზოგადოებაში ყველაფერი პირიქითაა, შესაბამისად ადამინები კანონებს კი არა ბუნების დოგმებსაც კი არაფრად აგდებენ და თითქოს სასჯელიც არ ჩანს. თუმცა ჩემი აზრით ასეთი საზოგადოების არსებობა, ასეთი ფიქრი, წინდაუხედაობაა და მარტივი დამოკიდებულება უკვე სასჯელია, რომელიც დავიმსახურეთ.

0

ტარიელის დახასიათება

ქართული პოეტურის გვირგვინი და დღემდე დაუძლეველი მწვერვალია შოთა რუსთველის „ვეფხისტყაოსანი“, რომელიც მოგვითხრობს ამბავს რაინდთა ცხოვრებიდან.
რუსთველი პოემაში ჰარმონიულ პიროვნებებს ძერწავს. პიროვნების ჰარმონიულობა კი უცილობლად გულისხმობს გარეგან და სულიერ სრულყოფას. ტარიელი, ავთანდილი და ფრიდონი სწორედ გარეგანი და სულიერი სრულქმნილებით იქცევენ ჩვენს ყურადღებას. ეფხისტყაოსნის“ მთავარი გმირი ტარიელია. თვით ნაწარმოების სახელწოდებაც ხომ ტარიელზე მიგვანიშნებს. სწორედ იგია ვეფხისტყაოსანი ჭაბუკი, რომელსაც დაკარგული სატრფოს მოსაგონებლად ტანი ვეფხვის ტყავით შეუმოსავს.
არაჩვეულებრივად შემოყავს რუსთაველს პოემაში ტარიელი. იდუმალი და მწუხარე შუქით მოსილი, ზღაპრული მშვენების ჭაბუკის სახე თავიდანვე იპყრობს და იტაცებს მკითხველს.
მისი ვინაობა თავდაპირველად საიდუმლოებითაა მოსილი. მხოლოდ შემდეგ ირკვევა, რომ იგი ინდოეთის ერთ-ერთი მეფის, სარიდანის, მემკვიდრეა, რომელიც ქვეყნის გაერთიანების შემდეგ სრულიად ინდოეთის ხელმწიფემ, ფარსადანმა, იშვილა და დავაჭკაცებულს ამირბარობა უბოძა.ტარიელის არაჩვეულებრივი გარეგნობა მაღალი გემოვნებითაა აღწერილი პოემაში, ეპითეტები ცოცხალია და ხორცშესხმული. „უცხო მოყმის“ ნახვით დატყვევებული როსტევანი მხოლოდშობილ ასულს მოუთხრობს: „უცხოსა და საკვირველსა ყმასა რასმე გარდვეკიდე, მისმან შუქმან განანათლა სამყარო და ხმელთა კიდე“.
ტარიელის მშვენებით მონუსხული ხატაელები ავთანდილს უამბობენ: „თავსა და ტანსა ემოსა გარეთ-თმა ვეფხისტყავია, ჯერთ მისი მსგავსი მშვენება კაცთაგან უნახავია“.
ავთანდილი თინათინს აცნობს ძმადნაფიცის ტრაგიკული სიყვარულის ამბავს და საგანგებოდ უსვამს ხაზს მის გარეგნობას: „ნუ მკითხავ. ქება რა გკადრო, ჩემგან ვით გაგეგონების? მისსა ნახავსა ნახული აგარა მოეწონების; თვალნი მჭვრეტელთა ვით მზისა ციაგსა, დაეღონების“.
ტარიელის პიროვნებაში შეზავებულია ლომისებური სიმამაცე, ზღაპრული ფიზიკური ძალა და პოეტური სული. ტიტანური ძალ-ღონით იგი ბავშვობიდანვე გამოირჩეოდა. ლომებს ჩიტებსავით ხოცავს, ვეფხვს შიშველი ხელებით ახრჩობს, ჩინებული მსროლელიცაა. ვეფხისტყაოსან ჭაბუკს თითქოს ზღაპრული სიმამაცე და შემართება დაეუფლა, როცა მათრახით უმოწყალოდ გაანადგურა არაბეთის მეფის ამალა, რაც თავდაცვის მიზნით იყო გამოწვეული.
ვაჟკაცურად შეება იგი მუხანათურად დამხვდურ ხატაელებს, მცირე რაზმით შიშის ზარი დასცა მტრის ლაშქარს.
გასაგებია, რომ მთელი თავისი ძალა, უნარი და სამხედრო ხელოვნების ნიჭი ტარიელმა ქაჯეთის ციხის აღებისას გამოამჟღავნა. ნესტანის სიყვარულით შთაგონებულმა ვაჟკაცმა ციხის აგების გაბედული გეგმა შესთავაზა მეგობრებს და განხორციელების მთავარი სიძნელე თავად იკისრა.
აშკარაა, ტარიელი მხედართმთავრული ნიჭითაც არის დაჯილდოებული. მისი მეთაურობით წარმოებულ ბრძოლებში, ჯერ ხატაელებთან, შემდეგ კი „ძნელად საომარ“ ქაჯებთან, მთელი ბრწყინვალებით გამოჩნდა რაინდის სიბრძნე და სამხედრო ხელოვნება.
როგორც ჭეშმარიტ რაინდს შეშვენის, დამარცხებული მტრის მიმართ ტარიელი ლმობიერია. კაცთმოყვარე ტარიელს სჯერა, რომ სიკეთე და ლმობიერება მტრის გულსაც მოინადირებს.
ინდოეთის ამირბარი წინდახედულობითა და გონიერებით იქცევს ყურადღებას. ხატაელების ღალატი რომ გაიგოამბის მომტანს მადლობა მოახსენა და ურჩია: “აწ ამხანაგლთა არ გიგრძნან, წადი, მათთანა მიდია“. რამაზ მეფეს კი არაფერი აგრძნობინა და სანზადისს შეუდგა.
მეფე-დედოფალმა ნესტანის ხვარაზმშას ვაჟზე დაქორწინების გადაწყვეტილება მოულოდნელად შეატყობინეს, მაგრამ ტარიელმა ნებისყოფის უდიდესი დაძაბვის ხარჯზე შეძლო გულისთქმის ჩაკვლა, უფრო მეტიც, რჩევაც კი მისცა პატრონებს.
ნესტანის დაკარგვის შემდეგაც, სანამ იმედს გადაიწყვეტდა, თავს შეუძახა და სასოწარკვეთას მოქმედება არჩია: “გულსა ვუთხარ:„თუ მოჰკვდები, არას გარგებს ცუდი წოლა, გიჯობს გაჭრა ძებნად მისად, გავარდნა და ველთა რბოლა“.
ინდოელი ჭაბუკი ჭეშმარიტი პატრიოტია. მას აღელვებს სამშობლოს ბედი, გრძნობს პასუხისმგებლობას მის წინაშე. ხატაელების წინააღმდეგ გადახდილი დიდი ომიც ხომ სამშობლოს სამსახურს ისახავდა მიზნად.
ტარიელი უებრო მეგობარიცაა. სწამს: „ვინცა კაცმან ძმა იძმოს, თუ დაცა იდოს, ხამს თუ მისთვის სიკვდილისა და ჭირსა თავი არ დარიდოს“. სწორედ მისი დახმარებით შეძლო გმირმა ფრიდონმა ვერაგი ბიძაშვილების დამორჩილება და კუთვნილი მამულის დაბრუნება. როცა ავთანდილს გაიცნობს და გიაგებს, რომ იგი სატრფოს დავალებითაა წამოსული „უცხო მოყმის“ საძებრად, თუმცა ეძნელება წარსულის გახსენება, ძველი წყლულებისა და ტკივილების განახლება, მაგრამ მაინც გაიღებს დიდ მსხვერპლს, უამბობს თავის ამბავს რითაც აშკარად ავლენს უანგარო თავდადებას ახლად ჩასახული ძმობა-მეგობრობისადმი. მერე კი, ინდოეთს გამგზავრებამდე, მისთვის თავდადებული ავთანდილისა და თინათინის ბედზე ზრუნავს.
გულუხვმა ჭაბუკმა ასმათის დიდი სამსახურიც დააფასა: ერთგულებისა და თავდადებისთვის ინდოეთის ერთ-ერთი სამეფო უწყალობა; ფატმანს სიკეთე სიკეთით გადაუხადა, ქაჯეთიდან წამოღებული საჭურჭლე უბოძა და ძმობაც შეჰფიცა. ფრიდონს კი, უანგარო მეგობარს, დევების გამოქვაბულში არსებული განძეულობა უსახსოვრა.
რაინდთა შორის რაინდი ტარიელი არაჩვეულებრივია, როგორც მიჯნური. მსოფლიო ლიტერატურაშიც კი ძნელად მოიძებნება ტიპი, გრძნობის სიძლიერით, ერთგულებით, სატრფოსათვის თავგანწირვით ტარიელს რომ გაუტოლდეს. მისი სიყვარული ერთსა და იმავე დროს ნაზიცაა და ბობოქარიც. ტარიელის ნესტანისადმი სიყვარული ხორციელ წადილს როდი გამორიცხავს, მაგრამ საოცრად წმინდაა, სპეტაკი და ამაღლებული. სატრფოსთვის თვალის შევლებაც კი საკმარისია, ლომგულმა ვაჭკაცმა გონი დაკარგოს.
ტარიელისთვის დამახასიათებელია გრძნობის მუდმივობა და ნესტანსაც გრძნობის მტკიცე ფიცს აძლევს უმწიკლო და მარადიული ერთგულებისა.
წუთისოფლის ავად ბრუნვამ, სატრფოს გადაკარგვამ შეცვალა ტარიელი, სხვა კაცად აქცია იგი. სიყვარულით სნეულმა ვაჟკაცმა ადამიანთა სამყოფელი მიატოვა და ასმათთან ერთად გამოქვაბულში დაიდო ბინა. გამოიარა ჭეშმარიტი მიჯნურისათვის სავალდებულო განსაცდელი და ცრემლთა ფრქვევაში ათენ-აღამებს. რასაკვირველია, რომ ცივი გონება დაახშო გრძნობათა სიჭარბემ.
სასოწარქვეთას მიეცა ზაფრანად ქცეული ვარდი ტარიელი, იმედიც დაკარგა თითქოს, მაგრამ გამოჩნდა „დასნეულებული აქიმის“ მკურნალი ავთანდილი, თავდადებული მეგობარი, მიაგნო ნესტანის კვალს და კვლავ სიცოცხლის სიხარული დაეუფლა, დაუბრუნდა ნებისყოფა და ნათელი გონება, უშიშრად შეება ბნელეთის ძალებს და ერთგული მეგობრის დახმარებით ქაჯთა ტყვეობიდან იხსნა მიჯნური.
„ბოროტსა ძლია კეთილმან, არსება მისი გრძელია,“-ზეიმობს რუსთველი ტურფა ნესტანისა და გმირი ტარიელის ტრაგიკული სიყვარულის გამარჯვებას.
ასეთია „ვეფხისტყაოსნის“ ჟურნალური პერსონაჟის შინაგანი სამყარო, მისი ბუნება და მორალური სახე.
„ავთანდილი იყო სპასპეტი, ძე ამირ-სპასალარისა, საროსა ჯობი ნაზარდი, მსგავსი მზისა და მთვარისა, ჯერთ უწვერულო, სადარო ბროლ-მინა საცნობარისა“,- ასე გვაცნობს რუსთველი ავთანდილს, არაბეთის სახელოვან სპასპეტს.
განსაცვიფრებელია მისი სილამაზე და მოხდენილობა. არაბეთის მკვიდრნი მოუწყენლად ტკბებიან მისი მშვენებით.
დიდი ნადიმია არაბეთს: თინათინის გამეფებას, ტახტზე ასვლას ზეიმობენ. სუფრის თავში ზის ქვეყნის სპასპეტი და ყურადღებას იპყრობს შეუდარებელი ჭაბუკური ხიბლით.
რუსთველი ავთანდილის სილამაზეს ციურ ნათობთა მშვენებას ადარებს.
ავთანდილი უბადრო ვაჟკაცობითაც გამოირჩევა. მისი ძალგულოვნება რუსთველს ლომისა და ვეფხვის ძლიერებასთან აქვს შედარებული. მეკობრეებისგან დაშინებულ მექარავნეებს მხოლოდ ის გამოუჩნდა მფარველად.
ავთანდილი თუ იშიშვლებს ხმალს, იშიშვლებს იმისთვის, რომ დაეხმაროს შეურაცხყოფილთ, გაათავისუფლოს ჩაგრული. მაგრამ ერთხელ შეიქმნა სიტოაცია და ფატმანის გადასარჩენად იძულებული გახდა მოეკლა უდანაშაულო მშვიდად მძინარე მოყმე – ჭაშნაგირი.
ავთანდილი სამეფოს იმედი და სიამაყეა. მან თვით როსტევან მეფეს აჯობა მშვილდოსნობაში.
მან სიმარჯვით ფრიდონის ქვეშევრდომებიც განაცვიფრა, ერთი გასროლით მოკლა ორბი, რომელზედაც მათი მეფე-პატრონი ნადირობდა.
ნესტანის გათავისუფლების დროსაც გვიჩვენა ავთანდილმა მკლავის ძალა, მანამდე კი მეგობრებს ქაჯეთის ციხის აღების გონივრული გეგმა შესთავაზა.
იგი ჭეშმარიტი რაინდია, მისი არსება ვაჟკაცული სულითაა ნასაზრდოები, ბრძოლის ჟინი, შეუპოვრობა, უშოშრობა და სიმამაცე სისხლხორცეული გამხდარა არაბეთის სპასპეტისთვის. მისთვის ვაჟკაცის სახელი ყველაფერია, ყველა განძზე უძვირფასესი.
ავთანდილი ჭაბუკია, მაგრამ რუსთველი მას გამოცდილ ბრძენკაცად გვიხატავს. ყოველი მისი მოქმედება, ყოველი მისი სიტყვა აღსავსეა გონიერებითა და სიბრძნით. ჯერ მარტო ავთანდილის ანდერძის გახსენება რად ღირს, არაბეთიდან გაპარვის წინ როსტევანს რომ დაუტოვა.
მიმტევებლობა, მოწყალეობა, მოყვასის სიყვარული, სიცრუისა და ორპირობის დაგმობა, სულის აღზევება, უმაღლესი ადამიანური იდეალების თაყვანისცემა… ღმერთის შიში და სიყვარული, ზებუნებრივი ძალების არსებობის რწმენა, სიყვარულის ყოვლისშემძლეობის აღიარება, სიცოცხლის სიყვარული… აი ავთანდილის სულიერი ცხოვრების პრინციპი, რაც სრულყოფილად ვლინდება ამ დიდებულ ანდერძში.
რაინდმა დახმარება აღუთქვა განსაცდელში ჩავარდნილ ტარიელს, მას ფიცით შეეკრა და ვაჟკაცის სიტყვას ვერ გადაუხვევს. ღმერთის შიში, სინდისი და მოყვასის სიყვარული არ აძლევს ამის ნებას.
ადამიანის სიცოცხლეს ღმერთი განაგებს-ასე სწამთ “ვეფხისტყაოსნის“ გმირებს და მათ შორის ავთანდილსაც. ბედი მხოლოდ ცდაა ადამიანთა მხრიდან, გამარჯვება კი ღმერთის ნებაა.
ავთანდილის ყოველი ნაბიჯი გონების კარნახითაა გადადგმული, მისი მოქმედება გონებას ემორჩილება და არა გრძნობას. მიზნის მისაღწევად დაბრკოლებათა გადალახვაა საჭირო, რადგან “ვარდნი უეკლოდ არავის მოუკრებიან!“
ავთანდილის გონიერება თავს იჩენს ტარიელთან პირველი შეხვედრის დროსაც. თითიქმის სამი წელიწადი ეძებდა ვეფხისტყაოსან ჭაბუკს და უეცარი შეხვედრისას დაითმინა გულის წადილი, უფრო ხელსაყრელ დროს დაელოდა ტარიელთან პირისპირ შეყრისათვის.
განსაკუთრებით წინდახედული და გონიერია იგი საქვეყნო საქმეების გადაწყვეტის დროს.
უყვარს სამშობლო ავთანილს და პატივს ცემს ქვეყნის ხელმწიფეს. როსტევანი მისთვის მარტო მეფე როდია. იგია მისი მამა და ნამდვილი პატრონი. თვითონაც შესაშურ ერთგულებას იძენს როსტევენისადმი, რადგან სწამს, “პატრონისა სამსახური არასოდეს არ წახდების“. შერმადინთან საუბრის დროს ავთანდილი ხაზს უსვამს პატრონისადმი ერთგული სამსახურის აუცილებლობას. მაგრამ ავთანდილს აქვს საკუთარი ქალაქი და, თავის მხრივ, ყმების პატრონია, თანაც კეთილი, გულუხვი და მზრუნველი. ამიტომაც ავედრებს როსტევანს ყმა შერმადინს თავის ანდერძში. ავთანდილის ყიველმხრივ შემკულ პიროვნებას კიდევ უფრო ალამაზებს სიყვარიულის ნაზი გრძნობა.
ჭეშმარიტი სიყვარულის დიადი ძალა სევდიანად აამღერებს თვალცრემლიან ავთანდილს, აამღერებს ისე ტკბილად, რომ “სმენად მხეცნი მოვიდიან, მისვე ხმისა სიტკბოსაგან წყლით ქვანიცა გამსხდიან, ისმენდიან, გაკვირდიან, რა ატირდის, ატირდიან“.
ეს დიდი ბუნების ადამიანი მკურნალად მოევლინა ბედისაგან დაჩაგრულ რაინდს და მისი გადარჩენა მიზნად დაისახა, მოყვასისათვის თავგანწირვა ცხოვრების წესად გაიხადა. რუსთაველმა სწორედ ავთანდილს ათქმევინა ის უაღრესად ბრძნული აფორიზმი, რომელიც შემდგომ მეგბრობის იდეიის უზუსტეს გამოხატულებად იქცა.
და მართლაც, ვაჟკაცმა საკუთარი გული და სიყვარული გზად და ხიდად დაუფინა ტარიელის ბედნიერებას, მოშორდა მზის მსგავს თინათინს, საკუთარი ტკივილი დაივიწყა, რომ „ დასნეულებული აქიმი“ სააქაოსაკენ მოებრუნებინა.
რა არ გამოსცადა, რამდენ წინააღმდეგობას არ გადააწყდა, მაგრამ ავთანდილმა ძმადნაფიცის მოვალეობა მაინც შეასრულა: მიაგნო ნესტანის კვალს, მერე კი ტარიელს ქაჯეთის ციხიდან მის გამოხსნაში დაეხმარა.
ტარიელისგან განსხვავებული ბუნების ადამიანია ავთანდილი, ვეფხისტყაოსანი ჭაბუკი უპირატესად ემოციური პიროვნებაა, გულისთქმის მომყოლი, არაბეთის სპასპეტი კი უფრო თავდაჭერილია და წინდახედული, გრძნობების წადილს ყოველთვის გონებრივ წადილს უქვემდებარებს. ტარიელის მთავარი მიზანი დაკარგული მიჯნურის პოვნაა, ავთანდილისა კი – დაჩაგრული მეგობრის დახმარება. აქ რუსთველი ერთგვარად ხაზს უსვამს ორი რაინდის ინდივიდუალურ თავისებურებებს, თორემ ტარიელიც მაღალინტელექტუალური ადამიანია, ისე როგორც ავთანდილი უაღრესად მგრძნობიარე პიროვნებაა.
პოემაში ტარიელსა და ავთანდილს მხარს უმშვენებს შესანიშნავი რაინდი, გამორჩეული ვაჟკაცობით ცნობილი ნურადინ-ფრიდონი. რუსთაველმა საინტერესო სურათი დახატა ფრიდონის ნაწარმოებში შემოსაყვანად. ტარიელი უამბობს ავთანდილს მასთან შეხვედრის ამბავს და თითქოს ჩვენ თვალწინ ცოცხლდება შავ ტაიჭზე ამხედრებული დაჭრილი რაინდი, გადატეხილი ხმლით ხელში რომ მოქრის, „ვითა ქარი… გაფიცხებული, მწყრომელი“.
გავიხსენოთ სამი ძმადნაფიცის თათბირი ქაჯეთის ციხესთან. ფრიდონი მზადაა, თვითონ იკისროს ყველაზე რთული და სახიფათო საქმე – ციხის კარის შიგნიდან გახსნა.
„ლომი ფრიდონი“ მეფური გულუხვობით გამოირჩევა. „ფრიდონისაგან უსაზომო ქორწილია დღესა რვასა“, – წერს რუსთველი და მართლაც, მულღაზანზარის მბრძანებელმა დიდებული ქორწილი გადაუხადა ტარიელსა და ნესტანს, ორივე თვალ-მარგალიტითა და ფასდაუდებელი სიმდიდრით ააქვსო. არც ავთანდილთან დარჩენილა ვალში, მასაც უძღვნა სავსე ხონჩა, „მარგალიტებით სხვილითა“.
მეგობრობის ურღვევმა ძალამ დაამარცხა ბოროტება. შემდეგშიც მტკიცე აღმოჩნდა სამი ვაჟკაცის, „სამთა მნათობთა“ ერთობა.
„ვეფხისტყაოსნის“ გმირი რაინდები ბევრი თვისებებით ემსგავსებიან ერთმანეთს, ამის მიზეზი კი სოციალური ნიადაგის ერთგვარობაა. ისინი ერთი სოციალური ფენის, რაინდული საზოგადოების ღირსეული წარმომადგენლები არიან, ერთნაირად შემკული რაინდული ზნეობით, გმირობისა და პატრიოტიზმის, მეგობრობის და მიჯნურობის დიადი გრძნობებით.
„ვეფხისტყაოსნის“ გმირები იყვნენ და იქნებიან ქართველი ხალხის სათაყვანებელი და სამაგალითო პიროვნებები. მათ საუკუნეების განმავლობაში ზარდეს თაობები და კვლავაც აღზრდიან დიდი ჰუმანიზმისა და კაცთმოყვარეობის, პატრიოტიზმისა და გმირობა-ვაჟკაცობის, ამაღლებული სიყვარულისა და უანგარო მეგობრობის სულისკვეთებით.